Γράφουν: Δρ. Ζεϊμπέκης - Executive Advisor στην OPTILOG Advisory Services / Ι. Φραγκιαδάκη - Junior Consultant στην OPTILOG Advisory Services
1. Προκλήσεις στο αστικό περιβάλλον
Σήμερα, περισσότερο από τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε αστικές περιοχές με το ποσοστό αυτό να αναμένεται να ξεπεράσει το 80% μέχρι το 2050. Οι πόλεις συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος των οικονομικών δραστηριοτήτων και της παραγωγής, την ίδια στιγμή που καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων και ενέργειας. Κατά συνέπεια, οι αστικές περιοχές αντιμετωπίζουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις που προκαλούνται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, με τα εμπορευματικά και επιβατικά οχήματα να ευθύνονται για πολλές από αυτές, μεταξύ των άλλων η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η υψηλή συγκέντρωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η ηχορύπανση.
Ο στόχος των βιώσιμων αστικών εμπορευματικών μεταφορών (Sustainable city logistics) είναι η συνολική βελτιστοποίηση των υπηρεσιών logistics σε αστικές περιοχές, λαμβάνοντας υπόψη οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές. Η αστικοποίηση αποτελεί μια πρόκληση που παράλληλα δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και βιώσιμων συστημάτων μεταφοράς, αναζητώντας λύσεις προσαρμοσμένες στα χαρακτηριστικά της κάθε πόλης. Η αποδοτικότητα των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών σε ένα αστικό περιβάλλον, αποτελεί την κινητήριο δύναμη ανάπτυξης μίας ανταγωνιστικής οικονομίας που θα προσελκύσει νέους επενδυτές.
2. Παραδείγματα Βέλτιστων πρακτικών αειφορίας στις αστικές εμπορευματικές μεταφορές
Χρήση τρίκυκλων (cargo bikes) για το τελευταίο μίλι στο Πεκίνο
Τα τρίκυκλα (cargo bikes) έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως σε πόλεις της Κίνας για τις παραδόσεις στο τελευταία μίλι (last mile logistics). Τα οχήματα που πραγματοποιούν τις παραδόσεις είναι ηλεκτρικά και επαναφορτιζόμενα και χρησιμοποιούν πρίζες οικιακής χρήσης. Εκτιμάται ότι στο Πεκίνο, χρησιμοποιούνται 15.000 με 20.000 τρίκυκλα για τη διανομή εμπορευμάτων ενώ το ποσοστό των παραδόσεων στο σπίτι που πραγματοποιούνται με cargo bikes αγγίζει το 90%. Η ανάγκη παράδοσης σε πραγματικό χρόνο κρατώντας παράλληλα το κόστος σε χαμηλά επίπεδα ήταν οι κύριοι λόγοι επιτυχίας της συγκεκριμένης πρακτικής. Παράλληλα, πρόσθετα πλεονεκτήματα προέκυψαν από τη χρήση τους όπως η υψηλή ποιότητα υπηρεσιών παράδοσης, οι μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και η εύκολη στάση και στάθμευση κατά την παράδοση. Παρόλα αυτά, η διανομή με τρίκυκλα έχει αποτελέσει ένα αμφιλεγόμενο θέμα για τις κινεζικές αρχές, λόγω των θεμάτων ασφαλείας που προκύπτουν. Ωστόσο, η αύξηση που παρατηρείται στο ηλεκτρονικό εμπόριο καθιστά τη χρήση τους επιτακτική, με τις αρχές να θεσπίζουν πρότυπους κανόνες ασφαλείας που νομιμοποιούν τη χρήση τους.
Χρήση πλωτών μέσων στο Παρίσι για τη μεταφορά εμπορευμάτων σε supermarkets
Η εταιρία Franprix στο Παρίσι, χρησιμοποιεί για τον εφοδιασμό των λιανικών της καταστημάτων μια νέα πρακτική χρήσης πολλαπλών μέσων εμπορευματικών μεταφορών σε αστικό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, το τελευταίο σκέλος των μεταφορών μεταξύ των περιφερειακών κέντρων διανομής και των καταστημάτων λιανικής πώλησης γίνεται μέσω πλωτών οδών. Τα εμπορεύματα τοποθετούνται σε ένα ειδικό container και αποστέλλονται με φορτηγό από το κέντρο διανομής σε ένα συγκεκριμένο λιμάνι του ποταμού Σικουάνα. Έπειτα, με τη χρήση ποταμόπλοιου, τα εμπορεύματα μεταφέρονται στις όχθες του ποταμού Σηκουάνα στο κέντρο του Παρισιού, διανύοντας απόσταση 20 χλμ μέχρι το Quai de la Bourdonnais. Από εκεί, ένα άλλο φορτηγό αναλαμβάνει να μεταφέρει τα εμπορεύματα στα καταστήματα λιανικής πώλησης διανύοντας ένα πολύ σύντομο ταξίδι. Η συγκεκριμένη πρακτική οδηγεί σε εξοικονόμηση 250 τόνων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε ετήσια βάση ενώ πρόσθετα οφέλη προκύπτουν από την αποφυγή χρήσης των φορτηγών σε αστικό περιβάλλον (κυκλοφοριακή συμφόρηση, ηχορύπανση και ατυχήματα).
Διαχείριση φορτωεκφόρτωσης φορτηγών οχημάτων στη Λισαβόνα με τεχνολογίες επιτήρησης στάθμευσης
Η Αρχή Μεταφορών της Λισαβόνας (γνωστή ως EMEL), θέλοντας να αντιμετωπίσει την κυκλοφοριακή συμφόρηση που συχνά οδηγούσε σε ακινητοποίηση των δρόμων λόγω παράνομης στάθμευσης φορτηγών οχημάτων, ανέπτυξε μια νέα πρακτική που συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος φορτοεκφόρτωσης οχημάτων. Η λύση συνίσταται στην ανάπτυξη και εφαρμογή προσαρμοσμένων παρκόμετρων που εκδίδουν ειδικά εισιτήρια για 30 λεπτά σε εμπορευματικά οχήματα κατά τη διαδικασία της φορτοεκφόρτωσης. Παράλληλα, αισθητήρες που ανιχνεύουν την παρουσία ενός οχήματος στο χώρο προσωρινής στάθμευσης, επικοινωνούν με το κέντρο ελέγχου (EMEL) και ενημερώνουν για τον χρόνο στάθμευσης του οχήματος. Λιγότερες παραβάσεις, μικρότερος χρόνος φορτοεκφόρτωσης και μεγαλύτερος βαθμός ικανοποίησης τόσο των καταστηματαρχών όσο και των μεταφορικών εταιριών είναι κάποια από τα σημαντικότερα οφέλη εφαρμογής του παραπάνω μέτρου.
3. Επενδύοντας και αξιολογώντας το φυσικό αέριο ως καύσιμο κίνησης σε οχήματα εμπορευματικών μεταφορών
Η επένδυση σε ένα δίκτυο πρατηρίων συμπιεσμένου φυσικού αερίου (CNG) έχει πολλές θετικές επιδράσεις τόσο στην οικονομία όσο και στην κοινωνία και το περιβάλλον. Η λειτουργία των σταθμών τροφοδότησης φυσικού αερίου μπορεί να αξιολογηθεί μέσω μιας κοινωνικό-οικονομικής μελέτης.
Η ανάλυση κόστους- οφέλους (CBA) είναι ένα αναλυτικό εργαλείο για την αξιολόγηση των οικονομικών πλεονεκτημάτων ή μειονεκτημάτων μιας επένδυσης. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται αξιολογώντας το κόστος και τα οφέλη της επένδυσης προκειμένου να προσδιοριστεί το αντίκτυπο από την υλοποίηση του έργου των πρατηρίων CNG.
Τα βασικά βήματα της ανάλυσης είναι τα ακόλουθα:
- Περιγραφή του γενικού πλαισίου
- Περιγραφή του κοινωνικού, οικονομικού, πολιτικού και θεσμικού πλαισίου στο οποίο θα υλοποιηθεί το έργο.
- Καθορισμός των στόχων
- Εξακρίβωση ότι το έργο είναι σύμφωνο με τους κανονιστικούς στόχους της Ε.Ε. και τα εθνικά / περιφερειακά μακροπρόθεσμα σχέδια ανάπτυξης στον συγκεκριμένο τομέα
- Προσδιορισμός του έργου
- Καθορισμός των φυσικών στοιχείων και των δραστηριοτήτων που θα υλοποιηθούν για την παροχή ενός συγκεκριμένου αγαθού ή υπηρεσίας, καθώς και για την επίτευξη ενός σαφώς καθορισμένου συνόλου στόχων
- Καθορισμός των φορέων που είναι υπεύθυνοι για την υλοποίηση της επένδυσης και παρουσίαση των τεχνικών, οικονομικών και θεσμικών τους ικανοτήτων.
- Προσδιορισμός της περιοχής που θα υποστεί τις επιπτώσεις, των τελικών δικαιούχων και όλων των ενδιαφερόμενων.
- Τεχνική σκοπιμότητα & Περιβαλλοντική βιωσιμότητα
- ανάλυση της ζήτησης (τρέχουσα ζήτηση, μελλοντική ζήτηση)
- ανάλυση εναλλακτικών σεναρίων (δημιουργία καταλόγου εναλλακτικών στρατηγικών για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων)
- μελέτη των περιβαλλοντικών και κλιματικών αλλαγών
- τεχνικός σχεδιασμός, εκτιμήσεις κόστους και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης (τοποθεσία, εκτιμήσεις κόστους, χρονοδιάγραμμα)
- Οικονομική ανάλυση των δέκα σταθμών CNG
- δημοσιονομικές διορθώσεις
- μετατροπή των τιμών αγοράς σε σκιώδεις τιμές (λογιστικές)
- εκτίμηση μη μετρήσιμων επιπτώσεων και διόρθωση εξωτερικοτήτων
- Ανάλυση ρίσκου των δέκα σταθμών CNG
- ανάλυση ευαισθησίας
- πολύ-κριτηριακή ανάλυση (MCA)
- ανάλυση κινδύνου (Monte Carlo)
- οικονομική κερδοφορία
Σύμφωνα με τη μεθοδολογία που παρουσιάστηκε, είναι απαραίτητο να ληφθεί υπόψη το οριακό κόστος των ενδεικτικών παραμέτρων που παρουσιάζονται παρακάτω με σκοπό να τις αποτιμήσουμε. Οι δαπάνες αυτές παρέχονται από τους πίνακες που παρουσιάζονται στο “Update of the Handbook on External Costs of Transport (Korzhenevych et al., 2014).
Οι ενδεικτικές παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι οι ακόλουθες:
- Ατμοσφαιρική ρύπανση
- Κλιματική Αλλαγή
- Ατυχήματα
- Θόρυβος
- Ανάπτυξη της απασχόλησης και της τοπικής οικονομίας
- Λειτουργικό κόστος
- Εξοικονόμηση χρόνου
Αναφορές
Korzhenevych et al. (2014). Update of the Handbook on External Costs of Transport. Retrieved May 2, 2018, from https://ec.europa.eu/transport/sites/transport/files/handbook_on_external_costs_of_transport_2014_0.pdf
Santori et al. (2014). Guide to Cost-Benefit Analysis of Investment Projects. Retrieved May 11, 2018, from http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/studies/pdf/cba_guide.pdf
